وقتی صحبت از پروژه های برنامهنویسی میشود، معمولاً ذهن همه به کدنویسی و حل مسائل فنی میرود، اما یکی از مهم ترین و نادیده گرفته ترین بخش، داکیومنت نویسی ست.
تصور کنید یک پروژه بی نقصی نوشته اید؛ اما کسی نتواند آن را بخواند و آن را توسعه دهد! در واقع داکیومنت نویسی پل ارتباطی بین ذهن برنامه نویس و دنیای واقعی ست.
در این مقاله همراه ما باشید تا بگوییم داکیومنت نویسی چیست و شما را با قوانین، نکات و روش های داکیومنت آشنا کنیم تا با نوشتن مستندات حرفه ای، پروژه را قابل درک و ماندگار کنید.
داکیومنت نویسی چیست؟
در جواب سوال داکیومنت نویسی چیست باید بگوییم به توضیحات و اطلاعاتی که درباره بخش های مختلف یک پروژه نرمافزاری نوشته می شود داکیومنت نویسی گفته می شود و این اطلاعات شامل مستندات پروژه، راهنمای استفاده، شرح وظایف ، توضیحات فنی و نحوه استفاده از api و … است. به طور کلی به تهیه یک گزارش مفید و خوب از یک پروژه گفته می شود.
در داکیومنت نویسی شما باید اطلاعات مختلفی از مشخصات، مراحل اجرا و نحوه استفاده و مشکلات پروژه را ذکر کنید تا داکیومنت باعث شود دیگران یا حتی خود برنامه نویس بتواند در آینده پروژه را بهتر بفهمد و با رفع اشکالات، ان را توسعه دهد.
بدون داکیومنت خوب بهترین کدها هم غیرقابل استفاده و گُنگ هستند.
ویژگی های یک داکیومنت نویسی مناسب چیست؟
یک داکیومنت باید ویژگی هایی داشته باشد تا پروژه را قابل فهم و قابل استفاده برای برنامه نویسان یا حتی خودتان در اینده کند. در این بخش از مقاله تعدادی از ویژگی های مستندات خوب را برای شما مطرح می کنیم.
- داکیومنت باید محتوا و موضوع اصلی پروژه را در بر گیرد.
- در زمان بروز مشکلات ابهام را رفع کند.
- از تکرار اطلاعات و فعالیت ها جلوگیری کند.
- از تجربیات دیگران الگو بگیرد.
- برای توجیه اتفاقات سند و مدرک تهیه کند.
- تمام قواعد و اصول نگارشی در داکیومنت نویسی رعایت شده باشد.
- نباید خیلی طولانی باشد
- توسط افراد ماهر و خبره نوشته شده باشد.
نحوه داکیومنت نویسی برای پروژه
نحوه داکیومنت نویسی برای پروژه یعنی مستندسازی تمام اطلاعات مهمی که به فهم، استفاده، توسعه و نگهداری پروژه کمک میکند. این کار نباید فقط پس از پایان پروژه انجام شود، بلکه بهتر است از همان مراحل ابتدایی در کنار توسعه کد، مستندات هم نوشته شوند.
نحوه داکیومنت نویسی برای پروژه به صورت مرحله ای
- شروع داکیومنت نویسی را با فایل README اغاز کنید : این فایل شامل اطلاعات : معرفی پروژه، نحوه نصب و اجرا، پیشنیازها، نمونه کد یا خروجی، توضیح مختصر ساختار پروژه، نکات و قوانین داکیومنت نویسی می باشد.
- درون کدها کامنت گذاری کنید: در حین کدنویسی، برای توابع، کلاس ها و بخش های پیچیده، کامنت های کوتاه و دقیق بنویسد و از توضیحات اضافه بپرهیزید و فقط نکات کلیدی را بنویسید.
- api یا ماژول ها را مستند سازی کنید: اگر پروژه شامل API یا ماژولهای مختلف است، برای هر کدام توضیحاتی مثل: نام تابع یا endpoint ، ورودی ها، خروجی ها ، مثال ها و ارورها را بنویسید و برای انجام این کار می توانید از ابزارهایی مثل Swagger (برای API) یا JSDoc / Docstring استفاده کنید.
- از ابزارهای مستندسازی خودکاراستفاده کنید: بسته به زبان برنامه نویسی، از ابزارهایی مثل: : Sphinx برای پایتون ، Javadoc برای جاوا ، JSDoc برای جاوااسکریپت استفاده کنید تا بخشی از داکیومنت بصورت خودکار فعال شود.
- نصب و اجرا داکیومنت را انجام دهید: مراحل نصب، پیکربندی، اجرا و حتی دیباگ کردن را به صورت واضح و مرحله به مرحله توضیح دهید بطوری که هر توسعه دهنده جدید باید بتواند با این توضیحات، پروژه را بالا بیاورد.
- مستندارت را بروزرسانی کنید: مستندات هم مثل کد نیاز به بروزرسانی دارد. با هر تغییر مهم در کد، داکیومنت مربوطه را نیز اصلاح کنید تا ناهماهنگی ایجاد نشود.
نکات و قوانین داکیومنت نویسی
داکیومنت نویسی مؤثر نیازمند رعایت نکات و قوانینی ست تا مستندات شفاف، کاربردی و قابل استفاده برای همه باشد. رعایت قوانین ساده مثل وضوح، ساختار منظم و بروزرسانی مستمر، کیفیت داکیومنت را چند برابر میکند. در اینجا نکات و قوانینی که داکیومنت را خوانا و واضح تر می کند را برای شما قرار دادیم.
- جامع و کامل باشد تا موجب سردرگمی و ابهام نشود.
- مستندات را بروز نگه دارید.
- مستندات باید براحتی قابل جستجو باشند.
- مستندات برای بیان از کلمات و جملات ساده استفاده شود و گویا و واضح باشد.
- مستندات باید خاصیت مشارکتی داشته باشند تا developer بتواند آن را اصلاح یا ویرایش کند.
- در استفاده از کلمات و جملات پیجیده بپرهیزید و داکیومنت روان و خوانا بنویسید.
- از عنوان ها و لینک های مفید و مناسب استفاده کنید که باعث مرور سریع شود.
- تاریخ شروع داکیومنت نویسی و زمان مرحله به مرحله فرایند انجام شده در داکیومنت را بنویسید.
بهترین پیشنهاد این است که همزمان با توسعه کد های خود، نکات اصلی را یادداشت کنید. اینکه از چه کتابخانه هایی استفاده کردید، چه وب سرویس هایی را در برنامه فراخوانی می کنید و یا مهم ترین اجزای برنامه کدام است.
چنانچه در برنامه، سایت و یا نرم افزار خود نیاز به ارسال پیامک دارید، می توانید از وب سرویس پیامکی پیام رسان استفاده نمایید.
این وب سرویس با معماری Restful در دسترس است و می توانید با استفاده از مستندات این وب سرویس، از شرایط استفاده و نمونه کد آماده آن مطلع شوید.
📑 لینک مستندات وب سرویس پیام رسان
کلام آخر
داکیومنت نویسی بخش جداییناپذیر هر پروژه برنامهنویسی حرفهای است. مستندات دقیق، خوانا و ساختارمند باعث میشوند پروژه قابل فهم، قابل توسعه و قابل نگهداری باشد. چه برای اعضای تیم، چه برای توسعهدهندگان جدید یا حتی خودِ برنامهنویس در آینده.
یک داکیومنت خوب مسیر کار را هموار میکند. اگر میخواهید پروژهتان عمر طولانی، اثرگذاری بالا و قابلیت استفاده واقعی داشته باشد، داکیومنت نویسی را جدی بگیرید.
