وب‌هوک چیست و چه تفاوتی با API دارد؟ توضیح ساده با مثال واقعی

وب‌هوک (Webhook) که اغلب «API معکوس» نامیده می‌شود، روشی است که در آن یک برنامه به‌محض رخ دادن یک رویداد خاص، داده‌ها را به‌صورت خودکار و لحظه‌ای به مقصد ارسال می‌کند. اصلی‌ترین تفاوت وب‌هوک با API در نحوه دریافت اطلاعات است؛ در API شما باید مدام درخواست بفرستید تا ببینید داده جدیدی وجود دارد یا خیر (Polling)، اما در وب‌هوک، سیستم منتظر می‌ماند و فقط زمانی که اتفاقی بیفتد، خودش اطلاعات را برای شما می‌فرستد (Push).

برای درک سریع تفاوت این دو، جدول زیر را ببینید:

وب هوک چیست؟

وب‌هوک (Webhook) یک مکانیزم ارتباطی در توسعه وب است که به برنامه‌ها امکان می‌دهد در صورت وقوع یک رویداد خاص، به‌صورت خودکار اطلاعات را به سیستم‌ و اپلیکیشن های دیگر ارسال کنند. این فرآیند از طریق ارسال درخواست HTTP (معمولاً با متد POST) به یک URL مشخص انجام می‌شود.

برخلاف روش‌های سنتی مانند Polling که نیاز به بررسی مداوم دارند، وب‌هوک‌ ها نیاز به پرس و جوی مکرر ندارند و زمانی فعال می‌شوند که رویداد مشخصی رخ دهد، که این امر باعث کاهش بار سرور و افزایش کارایی آن می‌شود.

به‌عنوان مثال، در یک فروشگاه آنلاین، می‌توانید از وب‌هوک برای ارسال خودکار پیام تأیید سفارش به مشتری پس از ثبت سفارش استفاده کنید یا پیامی برای افزودن به صفحه خرید، سر زدن به یک صفحه خاص، همه اینها رویدادهای برانگیخته شده توسط افراد هستند.

HTTP چیست؟

HTTP مخفف HyperText Transfer Protocol است؛ پروتکلی که پایه و اساس ارتباط بین مرورگر کاربر و سرور وب را تشکیل می‌دهد. هر زمان که یک صفحه وب را باز می‌کنید یا اطلاعاتی ارسال می‌کنید، این تبادل داده از طریق HTTP انجام می‌شود.

به زبان ساده، HTTP مشخص می‌کند درخواست (Request) چگونه ارسال شود و پاسخ (Response) با چه ساختاری برگردد. این فرآیند برای بسیاری از سرویس‌ها از جمله APIها و وب هوک اهمیت حیاتی دارد، چون وب هوک‌ها هم بر بستر همین ارتباطات وبی کار می‌کنند.

HTTP ذاتاً یک پروتکل stateless است؛ یعنی سرور اطلاعاتی از درخواست‌های قبلی کاربر نگه نمی‌دارد. به همین دلیل، سرعت بالا و سادگی از مزایای اصلی آن محسوب می‌شود.

اجزای اصلی HTTP

در هر ارتباط HTTP، معمولاً این عناصر وجود دارند:

• Request Method (مثل GET یا POST)
• URL مقصد
• Headers برای ارسال اطلاعات تکمیلی
• Body (در صورت نیاز، برای ارسال داده)

تفاوت HTTP و HTTPS

در عمل، بیشتر سرویس‌های امروزی از نسخه امن‌تر HTTP استفاده می‌کنند. جدول زیر تفاوت این دو را به‌صورت خلاصه نشان می‌دهد:

در پیاده‌سازی وب هوک‌ها، استفاده از HTTPS تقریباً یک الزام است تا داده‌ها به‌صورت امن بین سیستم‌ها منتقل شوند.

چرا HTTP در وب هوک اهمیت دارد؟

وب هوک در اصل یک مکانیزم ارسال خودکار داده است؛ یعنی به‌محض وقوع یک رویداد، اطلاعات باید فوراً از یک سیستم به سیستم دیگر منتقل شود. این انتقال بدون HTTP عملاً امکان‌پذیر نیست، چون HTTP زبان مشترک ارتباط در وب است.

برخلاف روش‌های سنتی که نیاز به بررسی مداوم (Polling) دارند، وب هوک با استفاده از HTTP یک درخواست مستقیم به مقصد ارسال می‌کند. همین موضوع باعث می‌شود ارتباط سریع‌تر، سبک‌تر و دقیق‌تر انجام شود.

نقش HTTP در عملکرد وب هوک

HTTP در وب هوک چند وظیفه کلیدی را بر عهده دارد:

• ارسال رویداد از سرور مبدا به آدرس مقصد
• مشخص‌کردن نوع داده و ساختار پیام
• مدیریت پاسخ موفق یا خطا از سمت گیرنده

به‌عبارت دیگر، وب هوک بدون HTTP فقط یک ایده است، نه یک راهکار اجرایی.

چرا معمولاً از POST استفاده می‌شود؟

در بیشتر سناریوهای وب هوک، درخواست‌ها با متد POST ارسال می‌شوند. دلیلش ساده است:
وب هوک معمولاً داده ارسال می‌کند، نه فقط درخواست مشاهده اطلاعات.

این انتخاب باعث می‌شود داده‌ها به‌صورت ساخت‌یافته و امن منتقل شوند؛ به‌خصوص زمانی که وب هوک با سیستم‌هایی مثل پنل پیامکی یا سرویس‌های خارجی در ارتباط است.

API  چیست؟

API یا «رابط برنامه‌نویسی کاربردی» (Application Programming Interface) مجموعه‌ای از قوانین و پروتکل‌ هاست که امکان ارتباط بین نرم ‌افزارها را فراهم می‌کند.

به‌عنوان مثال در ارسال و مدیریت پیامک، برنامه‌نویسان می‌توانند بدون نیاز به دخالت دستی، پیامک‌هایی مانند اطلاع‌رسانی، تایید ثبت‌نام، رمز یک‌بار مصرف و تبلیغات را به ‌صورت خودکار از طریق نرم ‌افزار پیام رسان ارسال کنند.

چرا از وب هوک استفاده کنیم؟

وب‌هوک ابزاری قدرتمند برای اتصال خودکار بین سیستم‌ هاست که به جای ثبت دستی داده‌ها، اطلاعات را در لحظه و بدون دخالت انسان منتقل می‌کند.

برای مثال، با تنظیم وب هوک میان چند سایت، می توانید دستوری ثبت کنید تا هنگام ثبت نام در سایت A ، از طریق سایت B پیامک ارسال شود. حتما تا بحال پیامک های کد تایید دریافت کردید. بیشتر از نرم افزارها و سایت ها برای این نوع ارسال ها، ممکن است از وب هوک استفاده کرده باشند.

این فرایند باعث کاهش خطا، صرفه‌جویی در زمان، افزایش بهره ‌وری و یکپارچگی بین اپلیکیشن ‌ها می‌شود.

تفاوت وب هوک و apiچیست؟

وب هوک و api کاربرد مشابهی دارند، اما در نحوه دریافت داده ها تفاوت دارند. Api داده ها را از ارائه دهنده خدمات بصورت واکشی (Pull) دریافت می کند در صورتی که وبهوک به ارائه دهنده خدمات اجازه می دهد تا داده ها را به گیرنده (Push) ارسال کند.

در هر صورت وب هوک و api برای ارتباط و انقال داده ها در اپلیکیشن و سیستم ها استفاده می شود و هر کدام کاربرد و ویژگی های مجزا دارند. از دیگر تفاوت وب هوک و api می توان به موارد  زیر اشاره کرد:

1. API بر اساس درخواست ها کار می کند یعنی برنامه باید درخواست ارسال کند و پاسخ بگیرد. وب‌هوک به صورت خودکار و در لحظه رویداد، بدون نیاز به درخواست مکرر، داده‌ ها را ارسال می‌کند.
2. API معمولاً داده‌ ها را هنگام درخواست کاربر می‌فرستد. وب‌هوک داده‌ها را بلافاصله پس از وقوع رویداد ارسال می‌کند.
3. API برای تبادل داده‌ ها و انجام عملیات متنوع بین سیستم ‌ها استفاده می‌شود. وب‌هوک برای اطلاع‌ر سانی بلادرنگ و خودکار به سیستم‌ها درباره رویدادهای خاص کاربرد دارد
4. API می‌تواند بار سرور را افزایش دهد چون نیاز به درخواست‌ های مکرر دارد. وب ‌هوک بار سرور را کاهش می‌دهد چون فقط هنگام رویداد فعال می‌شود.
5. API معمولاً نیاز به برنامه ‌نویسی و مدیریت بیشتر دارد. وب ‌هوک ساده ‌تر و سبک ‌تر است و اغلب فقط نیاز به دریافت داده دارد.

مثالی از وب هوک

وب هوک به سیستم ها اجازه می دهد تا بصورت خودکار و بلافاصله به رویداد مهم واکنش نشان دهند. این ابزار به برنامه نویسان کمک می کند تا بدون نیاز به جستجوی مکرر و تنظیم دستی اطلاعات را به سرعت دریافت و پردازش کنند. در این بخش مثال هایی از وب هوک را برای شما ارائه دادیم.

وب هوک در پیام رسان

وقتی یک پیامک دریافت یا ارسال می‌شود، سامانه پیامکی از طریق وب ‌هوک، اطلاعات پیام مثل: شماره فرستنده، متن پیام و زمان ارسال را به سیستم شما ارسال می‌کند. وبهوک باعث می‌شود برنامه‌ ها به صورت خودکار به پیام‌ها پاسخ دهند، اطلاعات را ثبت کنند یا فرآیندهای مرتبط با پیامک را بدون نیاز به بررسی دستی و مکرر به ‌روزرسانی کنند.

مزایای استفاده از وب هوک

وب هوک با ارسال سریع و خودکار داده ها بین سیستم ها ادامه روند کار را برای برنامه نویسان ساده و سریعتر می کند. با این حال هر فناوری مزایا و معایبی دارد که باید آنها را در نظر گرفت.

مزایای وب هوک

• داده ها در لحظه برای سیستم ارسال می شود و نیازی به درخواست مکرر ندارد
• کاهش بار سرور
• فرایندهایی مانند: بروزرسانی داده یا ارسال پیامک و… بصورت خودکار اجرا می شوند.
• نیاز به کدنویسی پیچیده ندارد و سریع راه اندازی می شود.
• با ارتباط مستقیم و موثر هماهنگی بین سیستم ها را افزایش می دهد.

معایب وب هوک

• اگر اینترنت قطع شود، داده‌ها ممکن است از دست بروند.
• در صورت خطا در دریافت داده، باید مکانیزم‌ های پشتیبان طراحی شود.
• باید از پروتکل‌ های امن و احراز هویت استفاده شود تا داده‌ ها محافظت شوند.
• امکان ارسال دستی اطلاعات وجود ندارد.

کاربرد های وب هوک

وب هوک برای طیف وسیعی از برنامه و کسب و کارها استفاده می شود که از رایجترین کاربرد وب هوک می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. در تجارت الکترونیک می توان برای اطلاع رسانی به سیستم پردازش سفارش یا ارسال اعلان به مشتری برای ثبت سفارش یا تغییرات
2. در سیستم مدیریت ارتباط با مشتری (CRM) می توان برای بروزرسانی سیستم و پیام هایی که به مشتری ارسال می شود استفاده کرد.
3. بر نظرات، منشن ها و تعاملاتی که در رسانه های اجتماعی انجام می شود نظارت کرد.
4. اگر نرم افزار و یا اپلیکیشن به شما اجازه تعریف وب هوک را می دهد شما می توانید با فراخوانی لینک URL  پیام رسان ، پیامک انلاین ارسال کنید.

کلام اخر

وب هوک یکی از ابزارهای قدرتمند و رایج در خدمات آنلاین و توسعه وب می باشد که به شما قدرت می دهد تا با برنامه های دیگر ارتباط سریع و کارآمدی داشته باشید.

همچنین با فراخوانی لینک URL یک پنل پیامک معتبری مانند پیام رسان در وب هوک می توانید در لحظه با دریافت داده برای مخاطب پیامک ارسال کنید.

سامانه پیامکی پیام رسان با خدماتی مانند: ارسال پیامک احراز هویت، کد پیامکی otp یا یکبار مصرف، ارسال پیامک در زمان درخواست یا ثبت سفارش می تواند فرایند کار را برای شما سریع و اسان کند.

برای خرید سامانه پیامکی پیام رسان و ارتباط با کارشناسان این مجموعه پیامکی می توانید با شماره 91012767 - 021 تماس بگیرید.