فرض کنید در حال ساخت اپلیکیشنی هستید که باید کد تایید را برای مشتری پیامک کند، وضعیت آب‌وهوا را نشان دهد یا به یک درگاه بانکی وصل شود. در همه این سناریوها با دو مفهوم وب سرویس و API سروکار دارید و باید تفاوت میانشان را بدانید.
خلاصه حرف‌هایمان می‌شود اینکه هر وب سرویسی یک API است، اما هر API لزوماً وب سرویس نیست. البته شما به این خلاصه بسنده نکنید و در ادامه همراه پیام رسان باشید تا همه چیز را برایتان توضیح دهیم.
فرق اصلی وب سرویس و API در یک نگاه
قبل از هر توضیح اضافه‌ای بهتر است یک نگاه کلی به تفاوت‌های اصلی بیندازید. جدول زیر چهار معیار مهم را کنار هم قرار داده تا در چند ثانیه به سوال «تفاوت API و وب سرویس چیست» پاسخ دهد.
| معیار | API | وب سرویس |
|---|---|---|
| پروتکل | هر پروتکلی؛ حتی فراخوانی داخلی بین توابع یک برنامه | معمولاً محدود به HTTP، SOAP یا پروتکل‌های استاندارد شبکه |
| وابستگی به شبکه | نیازی به شبکه یا اینترنت ندارد و می‌تواند آفلاین هم کار کند | همیشه روی شبکه و معمولاً روی اینترنت اجرا می‌شود |
| فرمت داده | JSON، XML، باینری یا هر ساختار دیگر | عمدتاً XML (در SOAP) یا JSON (در وب سرویسهای REST) |
| نمونه | API سیستمعامل، کتابخانه نرمافزاری، API داخلی یک اپلیکیشن | وب سرویس پیامکی، وب سرویس نقشه، وب سرویس پرداخت آنلاین |
می‌دانیم که اصطلاحات به کار رفته در جدول بالا کمی تخصصی هستند و ممکن است همه متوجه آن نشوند؛ اما نگران نباشید، داستان این اصطلاحات را در بخش‌های بعدی باز می‌کنیم.
داستان API چیست و دقیقاً چکار می‌کند؟
اگر بخواهیم ساده بگوییم API چیست، می‌گوییم همان چیزی است که دو نرم‌افزار را وادار می‌کند با هم تعامل کنند، بدون اینکه لازم باشد از جزئیات داخلی یکدیگر باخبر شوند.
در واقع، رابط برنامه‌نویسی کاربردی یا به اختصار API یک نرم‌افزار کامپیوتری است که به دو اپلیکیشن غیرمرتبط اجازه می‌دهد با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و نتیجه این ارتباط، ارزش افزوده‌ای است که به کاربر نهایی می‌رسد.
نکته جالب اینجاست که API لزوماً روی اینترنت اجرا نمی‌شود. البته APIها می‌توانند از شبکه استفاده کنند، ولی مشکلی هم برای اجرای آفلاین ندارند. برای مثال، وقتی یک تابع از یک کتابخانه نرمافزاری را در کدتان فرا می‌خوانید، دقیقاً از یک API داخلی استفاده کرده‌اید، بدون اینکه حتی یک کیلوبایت داده روی اینترنت جابه‌جا شود.
اینترفیس API معمولاً همراه با یک سری قوانین ثابت عرضه می‌شود که به آنها مستندات API یا API Documentation می‌گویند. این مستندات نشان می‌دهند:
- چه درخواستی باید بفرستید؛
- چه پارامترهایی لازم است؛
- چه پاسخی دریافت خواهید کرد.
وب سرویس چیست و چرا زیر مجموعه API محسوب می‌شود؟
حالا که با API آشنا شدید، وقت آن است به سوال وب سرویس چیست پاسخ دهیم. برخلاف API که می‌تواند محلی یا آفلاین باشد، وب سرویسها همیشه و بدون استثنا روی شبکه اجرا میشوند.
پس با این اوصاف، وب سرویس نوع خاصی از API است که روی شبکه‌ها و با متدهای HTTP کار می‌کند. به همین دلیل همه وب سرویسها API هستند، ولی خیلی از APIها وب سرویس نیستند و هیچ نیاز به اینترنت ندارند.
وب سرویس همان ارتباطی است که بین کلاینت (مشتری) و سرور برقرار می‌شود. یعنی وقتی مرورگر شما یا اپلیکیشن موبایلتان درخواستی به سرور می‌فرستد و سرور پاسخی را برمی‌گرداند، پای وب سرویس در میان است.
انواع API که هر برنامه‌نویسی باید با آنها آشنا باشد
وقتی صحبت از وب سرویس و API می‌شود، لازم است چند نوع رایج از معماری‌های API را هم بشناسید. هر کدام از این معماری‌ها مزایا و کاربردهای خاص خودشان را دارند.
معماری REST یا Representational State Transfer
REST سبک‌ترین و پرطرفدارترین معماری برای ساخت وب سرویس است که از متدهای استاندارد HTTP مانند GET و POST استفاده می‌کند. داده‌ها معمولاً در قالب کدهای JSON منتقل میشوند و همین سادگی باعث شده اکثر وب سرویسهای جدید، از جمله وب سرویسهای پیامکی، بر همین اساس ساخته شوند. برای همین است که پیش از ورود به مباحث تخصصی‌تر در این حوزه، باید به‌خوبی بدانید REST API چیست.
معماری SOAP یا Simple Object Access Protocol
SOAP پروتکلی رسمیتر و سنگینتر است که همیشه با فرمت XML کار می‌کند و ساختار آن در فایلی به نام WSDL تعریف می‌شود. وب سرویسهای SOAP رابط خود را در قالبی قابل پردازش توسط ماشین و معمولاً در زبان توصیف وب سرویس (WSDL) مشخص میکنند. این استاندارد بیشتر در سازمان‌های بزرگ و پروژههای بانکی که امنیت و صحت تراکنش خیلی مهم است به چشم می‌خورد؛ ولی بد نیست شما هم لااقل به‌طور کلی بدانید SOAP چیست.
معماری GraphQL یا Graph Query Language
GraphQL به کلاینت اجازه می‌دهد که دقیقاً همان داده‌ای را که نیاز دارد درخواست کند، نه بیشتر و نه کمتر. GraphQL یکی از انواع APIهایی است که در کنار REST، وب‌ساکت و RPC مورد استفاده قرار می‌گیرد و در پروژه‌هایی با ساختار داده پیچیده، عملکرد خیلی بهتری نسبت به REST دارد.
معماری RPC یا Remote Procedure Call
RPC یا Remote Procedure Call ساده‌ترین شکل ارتباط است. در این معماری کلاینت مستقیماً یک تابع را روی سرور فرا می‌خواند. مثل اینکه آن تابع همان‌جا در کد خودش نوشته شده باشد. سرعت بالای RPC باعث شده برای ارتباطات داخلی بین میکروسرویس‌ها گزینه محبوبی باشد.
کی از REST و کی از SOAP استفاده کنیم؟
حالا که با دو معماری اصلی آشنا هستید و تقریباً می‌دانید تفاوت SOAP و REST چیست، سوال بعدی این است که کدام‌شان برای پروژه شما مناسب‌تر هستند؟ نیاز خودتان را در نظر بگیرید و نگاهی به جدول زیر بیندازید، خودتان پاسخ را پیدا کنید:
| نیاز پروژه | گزینه پیشنهادی | دلیل |
|---|---|---|
| سرعت بالا و سبک بودن | REST | ساختار ساده‌تر، فرمت JSON و سازگاری بیشتر با موبایل و وب |
| امنیت و تراکنش‌های حساس | SOAP | استاندارد رسمی، پشتیبانی از تراکنش‌های پیچیده و امنیت داخلی بالاتر |
| توسعه سریع و تیم کوچک | REST | یادگیری آسان‌تر و پشتیبانی گسترده در همه زبان‌های برنامه‌نویسی |
| یکپارچه‌سازی با سیستم‌های قدیمی | SOAP | خیلی از سیستم‌های سازمانی قدیمی هنوز فقط SOAP را پشتیبانی میکنند |
کدام را انتخاب کنیم؟ معیارهای تصمیم‌گیری عملی
تا اینجا فهمیدید که وب سرویس و API دو مفهوم متفاوت با کاربردهای مشخص هستند. حالا به شما می‌گوییم که با توجه به نوع پروژه و تیم خود باید کدام یک را انتخاب کنید:
سادگی پیادهسازی
اگر تیم شما کوچک است یا زمان کافی برای یادگیری استانداردهای پیچیده را ندارید، APIهای سبک مثل REST گزینه بهتری هستند. البته SOAP هم خوب است، ولی به دانش بیشتری درباره XML و WSDL نیاز دارد. برای همین در ابتدای مسیر آن را پیشنهاد نمی‌کنیم.
امنیت مورد نیاز
برای پروژههای حساس مثل تراکنش‌های بانکی، وب سرویسهای مبتنی بر SOAP معمولاً استانداردهای امنیتی داخلی قوی‌تری دارند. برای اکثر پروژههای تجاری روزمره، REST همراه با HTTPS به‌اندازه کافی امن است. بیشترین کسب‌وکارهایی که ما سراغ داریم آنقدر امنیتی نیستند که سراغ SOAP بروند.
سرعت پاسخ‌دهی
APIهای سبک و به‌خصوص RPC معمولاً سریع‌تر از وب سرویسهای سنگین SOAP پاسخ می‌دهند، چون حجم داده کمتری منتقل می‌شود. این موضوع برای مشتریان کسب‌وکارهایی که می‌خواهند از API استفاده کنند جذاب است و باعث افزایش رضایت آنها می‌شود.
پشتیبانی زبان برنامه‌نویسی
پیش از انتخاب، حتماً بررسی کنید که کتابخانه یا SDK مناسب برای زبان برنامه‌نویسی‌تان (پایتون، پی‌اچ‌پی، جاوااسکریپت و…) برای آن API یا وب سرویس وجود دارد یا نه. فایده پشتیبانی را وقتی می‌فهمید که API با مشکل مواجه شود.
از فروشگاه اینترنتی ایرانی تا وب سرویس پیامکی
بیایید این مفاهیم را با یک مثال کاملاً ملموس روشن کنیم. فرض کنید یک فروشگاه اینترنتی دارید و می‌خواهید بعد از ثبت سفارش، یک کد تایید چهار رقمی برای مشتری پیامک شود.
برای این کار، سرور فروشگاه شما باید به یک وب سرویس پیامکی (مثل پیام رسان) وصل شود. این ارتباط دقیقاً همان چیزی است که در تعریف وب سرویس گفتیم: دو ماشین (سرور فروشگاه و سرور سامانه پیامکی) از طریق شبکه و با پروتکل HTTP با هم تعامل میکنند.
در این مثال، سرور فروشگاه بهعنوان کلاینت عمل می‌کند و وب سرویس پیامکی پیام رسان بهعنوان سرور، درخواست را دریافت، پیامک را ارسال و پاسخ وضعیت (تحویل‌شده یا ناموفق) را برمی‌گرداند.
اگر بخواهید کمی عمیق‌تر با ساختار این نوع سرویسها آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله وب سرویس پیامکی چیست را هم مطالعه کنید.
نقشه راه یادگیری: از مفاهیم پایه تا تست حرفه‌ای
اگر تازه وارد این حوزه شده‌اید، بهتر است مفاهیم را به ترتیب زیر یاد بگیرید. این نقشه راه دقیقاً همان مسیری است که هر برنامه‌نویس تازه‌کاری باید طی کند:
- ابتدا با API چیست آشنا شوید تا مفهوم پایه رابط برنامه‌نویسی برایتان روشن شود.
- سپس سراغ وب سرویس چیست بروید تا تفاوت‌های عملی آن با API را عمیق‌تر درک کنید.
- برای فهم داده‌هایی که در این ارتباطات جابه‌جا می‌شود، باید بدانید JSON چیست.
- آشنایی با متدهای HTTP به شما کمک می‌کند بفهمید درخواست‌ها چطور دسته‌بندی میشوند.
- درک اینکه Endpoint چیست، به شما نشان می‌دهد دقیقاً کجای یک وب سرویس باید درخواست بفرستید.
- در آخر با آموزش Postman یاد می‌گیرید چطور بدون نوشتن کد، وب سرویس یا API را تست کنید.
حرف آخر
مقاله‌ای که خواندید به معنی واقعی کلمه اقیانوسی بود با عمق یک سانتی‌متر! هدف‌مان این بود که شما بتوانید تفاوت وب سرویس و API را تشخیص دهید. البته نگران نباشید. برای درک بهتر موضوع کافیست لینک‌هایی که داخل مقاله دادیم را یک به یک مطالعه کنید تا همه چیز برایتان شفاف شود.
اگر می‌خواهید همین امروز این مفاهیم را عملی کنید، کافی است یک نمونه واقعی از وب سرویس REST را امتحان کنید. هزینه‌اش را هم به پیام رسان بسپارید و با 100 پیامک رایگان در وب سرویس پیامکی پیام رسان، کارتان را شروع کنید.
