SOAP (مخفف Simple Object Access Protocol) یک پروتکل استاندارد برای تبادل اطلاعات ساختاریافته در وب سرویس ها است.
SOAP یک پروتکل مبتنی بر XML است که به برنامه های مختلف (حتی روی سیستم عامل ها و زبان های برنامه نویسی متفاوت) اجازه می دهد با هم ارتباط برقرار کنند و داده رد و بدل کنند. این پروتکل معمولاً روی HTTP یا HTTPS کار می کند.
ویژگی های اصلی SOAP
- مبتنی بر XML: تمام پیام ها به صورت XML نوشته می شوند.
- مستقل از پلتفرم: روی هر سیستم عامل و زبان برنامه نویسی کار می کند.
- پشتیبانی از استانداردهای امنیتی و تراکنشی: قابلیت هایی مثل WS-Security، WS-ReliableMessaging و غیره دارد.
- ساختار مشخص پیام: هر پیام SOAP معمولاً شامل این بخش هاست:
- Envelope (پاکت)
- Header (اختیاری)
- Body (بدنه اصلی پیام)
- Fault (برای گزارش خطا)
| ویژگی | SOAP | REST |
|---|---|---|
| فرمت داده | فقط XML | JSON، XML، و غیره |
| پیچیدگی | پیچیده تر | ساده تر |
| امنیت | قوی تر (استانداردهای اختصاصی) | معمولاً از HTTPS استفاده می کند |
| عملکرد | معمولاً سنگین تر | سبک تر و سریع تر |
| کاربرد | سیستم های سازمانی | وب سرویس های مدرن و موبایل |
SOAP دقیقاً به چه معناست؟
برای هر کسی که بداند وب سرویس چیست، SOAP نباید اسم غریبی باشد. SOAP پروتکلی استاندارد است که به دو برنامه کاملاً متفاوت با زبان برنامه نویسی، سیستم عامل و معماری متفاوت اجازه می دهد پیام های ساختاریافته را ردوبدل کنند و زبان یکدیگر را بفهمند.
همانطور که گفتیم، SOAP یک پروتکل است؛ به این معنا که مجموعه ای دقیق از قوانین را برای ساختاردهی پیام ها و برقراری ارتباط بین برنامه ها تعریف می کند. این پروتکل در ابتدا توسط مایکروسافت توسعه یافت و سپس به استاندارد W3C تبدیل شد.
آیا SOAP فقط از HTTP پشتیبانی می کند؟
خیر، SOAP فقط به HTTP محدود نیست. این پروتکل از چندین لایه انتقال از جمله HTTP، SMTP و TCP پشتیبانی می کند که باعث شده با شبکه های مختلف سازگار باشد. به همین دلیل است که در سیستم های سازمانی قدیمی که گاهی حتی روی پروتکل های دیگر کار می کنند، همچنان از SOAP استفاده می شود.
نگاه سریع به ویژگی های کلیدی SOAP
قبل از اینکه بدانید ساختار SOAP چیست و دقیقاً چه کاربردی دارد، بهتر است یک نمای کلی از مهم ترین ویژگی های این پروتکل و مزیت های آن را ببینید:
| ویژگی | توضیح | مزیت عملی |
|---|---|---|
| مبتنی بر XML | تمام پیام ها در قالب اسناد XML ساختاریافته ارسال می شوند | قابلیت خواندن و اعتبارسنجی دقیق پیام توسط هر سیستمی وجود دارد |
| قرارداد رسمی (WSDL) | هر سرویس SOAP معمولاً یک فایل WSDL دارد که عملیات و داده ها را توصیف می کند | تولید خودکار کد کلاینت و کاهش خطای انسانی |
| استانداردهای امنیتی WS-Security | امکان رمزنگاری و امضای دیجیتال در سطح پیام | مناسب برای داده های حساس مالی و شخصی |
| پشتیبانی چندپروتکلی | کار روی HTTP، SMTP و TCP | انعطاف در معماری های سازمانی پیچیده |
ساختار پیام SOAP؛ از Envelope تا Fault
هر پیام SOAP یک سند XML است که از چهار بخش اصلی تشکیل می شود. این چهار جزء عبارت اند از:
- Envelope که عنصر ریشه و مشخص کننده سند XML به عنوان یک پیام SOAP است.
- Header که اختیاری بوده و اطلاعات خاص برنامه مانند جزئیات احراز هویت را در خود دارد.
- Body که اطلاعات درخواست و پاسخ را نگه می دارد.
- Fault که اختیاری است و اطلاعات خطا را در داخل Body ارائه می دهد.
در ادامه توضیح می دهیم مفهوم هر کدام از عناصر SOAP چیست.
Envelope؛ پاکت نامه دیجیتال
Envelope پاکت نامه ای است که همه چیزهای مهم داخل آن جای می گیرد. این بخش بالاترین عنصر سند XML است که پیام را نمایندگی می کند. هر پیام SOAP بدون استثنا باید یک Envelope داشته باشد؛ در غیر این صورت اصلاً پیام SOAP محسوب نمی شود.
Header؛ بخش اختیاری اما پرکاربرد
هرچند Header بخشی اختیاری در Envelope است، بعضی فایل های WSDL الزام می کنند که همراه هر درخواست ارسال شود و معمولاً اطلاعات زمینه ای مانند داده های امنیتی یا رمزنگاری را در خود جای می دهد. به زبان ساده، اگر بخواهید یک توکن احراز هویت یا اطلاعات امنیتی بفرستید، جایش داخل Header است، نه Body.
Body؛ قلب پیام
Body جایی است که اطلاعات واقعی رد و بدل می شوند. Body همان پیام SOAP مرتبط با درخواست یا پاسخ وب سرویس را در خود نگه می دارد و معمولاً شامل مقدار پارامترهای ورودی در پیام درخواست و مقدار پارامترهای خروجی در پیام پاسخ است. Body همیشه اجباری است. در واقع بدون آن اصلاً پیامی وجود نخواهد داشت.
Fault؛ وقتی چیزی اشتباه پیش می رود
Fault زیرمجموعه ای از Body است که فقط در زمان بروز خطا ظاهر می شود. عنصر Fault خطاها و اطلاعات وضعیت یک پیام SOAP را نگه می دارد. این عنصر فقط یک بار می تواند در یک پیام SOAP وجود داشته باشد. همین موضوع باعث شده مدیریت خطا در SOAP بسیار ساختاریافته تر از خیلی از پروتکل های دیگر باشد.
SOAP فقط یک قالب پیام نیست
خیلی از توسعه دهندگان تازه کار تصور می کنند SOAP فقط یک روش قالب بندی XML است، درحالی که واقعیت بسیار فراتر از این حرف هاست. SOAP مجموعه ای از استانداردهای مکمل دارد که آن را برای کاربردهای حساس و پیچیده آماده می کند.
WS-Security؛ استانداردی برای محافظت از داده ها
مهم ترین این استانداردها WS-Security است. SOAP از WS-Security برای سناریوهایی استفاده می کند که HTTPS به تنهایی کافی نیست. WS-Security پسوندی برای SOAP است که از طریق یکپارچگی پیام، محرمانگی پیام و احراز هویت پیام محافظت ایجاد می کند. به همین دلیل بانک ها و سازمان های دولتی که داده های بسیار حساسی جابه جا می کنند، به سراغ SOAP می روند.
WS-AtomicTransaction؛ استاندارد همه یا هیچ!
در کنار امنیت، SOAP استانداردی هم برای مدیریت تراکنش های توزیع شده دارد به نام WS-AtomicTransaction. این مشخصه برای هماهنگ سازی تراکنش های توزیع شده میان وب سرویس ها طراحی شده است، طوری که گروهی از سرویس ها بتوانند یک تراکنش را با رفتار همه یا هیچ به پایان برسانند.
یعنی اگر یک تراکنش بانکی شامل چند مرحله باشد مثلاً کسر از یک حساب و واریز به حساب دیگر این استاندارد تضمین می کند که یا همه مراحل با موفقیت انجام شوند، یا هیچ کدام اجرا نشوند. دقیقاً همین ویژگی است که SOAP را برای صنعت بانکداری جذاب نگه داشته است.
WSDL؛ قرارداد رسمی سرویس SOAP
هیچ کس نمی تواند با یک سرویس SOAP کار کند بدون اینکه بداند دقیقاً چه عملیاتی ارائه می شود، ورودی ها چه شکلی دارند و خروجی چیست. اینجاست که WSDL وارد میدان می شود.
WSDL یا Web Services Description Language یک فایل XML است که به عنوان یک قرارداد رسمی یا نقشه راه وب سرویس عمل می کند. این فایل مثل یک منوی رستوران است که دقیقاً نشان می دهد چه غذاهایی سرو می شود و هر کدام چه مواد اولیه ای دارند.
مزیت عملی WSDL برای توسعه دهندگان این است که دیگر لازم نیست دستی کد بنویسند. WSDL فرایند توسعه را با امکان تولید خودکار stub کلاینت و اسکلت سرور ساده تر می کند. یعنی کلاینت از روی همین فایل، کد لازم برای ارتباط با سرویس را خودکار تولید می کند و دیگر نیازی نیست نگران ساختار دقیق درخواست باشید.
پروتکل SOAP در چه سازمان هایی استفاده می شود؟
با وجود REST و سایر معماری های جدید، SOAP هنوز در چند حوزه خاص بی رقیب است. این موضوع دلیل ساده ای دارد: امنیت سخت گیرانه و قراردادهای رسمی که SOAP ارائه می دهد.
به نقل از postman:
Simple Object Access Protocol (SOAP) is a message specification for exchanging information between systems and applications. When it comes to application programming interfaces (APIs), a SOAP API is developed in a more structured and formalized way. Think of SOAP as being like the national postal service: It provides a reliable and trusted way to send and receive messages between systems (and within enterprise applications). It is older, established, and dependable—but it can be slower than competing architectural styles like REST.
ترجمه:
پروتکل دسترسی به شیء ساده (SOAP) یک مشخصات پیام برای تبادل اطلاعات بین سیستم‌ها و برنامه‌ها است. وقتی صحبت از رابط‌های برنامه‌نویسی کاربردی (API) می‌شود، API مبتنی بر SOAP به شکل ساخت‌یافته‌تر و رسمی‌تری توسعه می‌یابد. SOAP را می‌توان مثل سرویس پست ملی تصور کرد: راهی قابل‌اعتماد و مطمئن برای ارسال و دریافت پیام بین سیستم‌ها (و داخل برنامه‌های سازمانی) فراهم می‌کند. قدیمی‌تر، تثبیت‌شده و قابل‌اتکاست — اما می‌تواند کندتر از سبک‌های معماری رقیب مثل REST باشد.
در ادامه صنایعی که هنوز به استفاده از پروتکل SOAP تمایل دارند را مشاهده می کنید.
- بانکداری و خدمات مالی: تراکنش بانکی نیازمند تضمین صحت و یکپارچگی است که WS-AtomicTransaction و WS-Security آن را فراهم می کنند.
- بیمه: فرایندهای صدور بیمه نامه و استعلام اغلب روی زیرساخت های قدیمی SOAP بنا شده اند.
- سرویس های دولتی: بسیاری از سامانه های استعلام دولتی هنوز روی SOAP کار می کنند، چون تغییر زیرساخت هزینه و ریسک بالایی دارد.
- سیستم های قدیمی سازمانی: وقتی یک سرویس سازمانی سال هاست بدون مشکل کار می کند، جایگزینی آن توجیه فنی ندارد.
محدودیت های SOAP که باید بدانید
هیچ فناوری بی نقص نیست و SOAP هم از این قاعده مستثنا نیست. پس حالا که با توضیحات اصلی این پروتکل آشنا شدید، بد نیست این را هم بدانید که بزرگترین محدودیت های SOAP چیست:
- حجم بالای پیام: چون هر پیام باید در قالب XML کامل با Envelope و احتمالاً Header نوشته شود، حجم پیام ها نسبت به فرمت های سبک تر بیشتر است.
- پیچیدگی پیاده سازی: نوشتن و خواندن پیام های SOAP، به خصوص برای تیم هایی که با XML آشنایی کمی دارند، زمان بر است.
- کندی نسبی: پردازش XML و اعتبارسنجی های سخت گیرانه باعث می شود SOAP معمولاً کندتر از معماری های سبک تر عمل کند.
دقیقاً همین محدودیت هاست که بحث تفاوت SOAP و REST را پررنگ می کند. REST API معماری سبک تری دارد و معمولاً از JSON به جای XML استفاده می کند که حجم کمتری دارد. در عوض، SOAP امنیت و قراردادهای رسمی تری ارائه می دهد که برای سیستم های حساس ضروری هستند.
وب سرویس پیامکی SOAP؛ زمان انتخاب SOAP یا REST
خیلی از توسعه دهندگانی که قصد اتصال به یک وب سرویس پیامکی را دارند، در میان دوراهی SOAP یا REST گرفتار می شوند.
اجازه دهید خیلی ساده شما را از این دو راهی عبور دهیم:
- اگر در حال کار با سیستم های سازمانی قدیمی یا پلتفرم هایی هستید که از قبل زیرساخت SOAP دارند، معمولاً وب سرویس SOAP انتخاب منطقی تری است، چون نیازی به تغییر معماری موجود نیست.
- اگر پروژه جدیدی دارید و سرعت توسعه و سبکی پیام برایتان اولویت دارد، REST معمولاً انتخاب بهتری است؛ مخصوصاً وقتی فرمت پیام مهم باشد.
جمع بندی
با مطالعه این مقاله اکنون می دانید SOAP چیست: یک پروتکل استاندارد، امن و مبتنی بر XML که با ساختار مشخص و پشتیبانی از استانداردهایی مثل WS-Security و WS-AtomicTransaction، همچنان در بانکداری، بیمه و سرویس های دولتی حرف اول را می زند.
اگر در حال توسعه سیستمی هستید که نیاز به ارسال پیامک دارد چه با SOAP و چه با REST همین حالا سری به صفحه وب سرویس پیامکی پیام رسان بزنید و اگر نیاز به مشاوره داشتید شماره خود را در فرم زیر قرار دهید تا کارشناسان ما با شما تماس بگیرند.
نام و شماره تماس خود را ثبت کنید تا کارشناسان ما در سریع‌ترین زمان با شما تماس بگیرند.
