وب سرویس پلی است که اپلیکیشن موبایل، سایت فروشگاهی یا نرمافزار حسابداری را به سرویسهای بیرونی مثل درگاه پرداخت یا سامانه پیامکی وصل میکند، بدون اینکه لازم باشد این سرویسها را از صفر کدنویسی (چرخ را دوباره اختراع) کنید.
اگر تا امروز فقط میدانستید که «وب سرویس چیه» ولی هیچوقت وارد عمق ماجرا نشده بودید، در ادامه همراه پیام رسان باشید تا همه چیز را برایتان توضیح دهیم.
اصلاً چرا به وب سرویس نیاز داریم؟
فرض کنید صاحب یک فروشگاه اینترنتی هستید. سایت شما بهخوبی محصولات را نمایش میدهد، سبد خرید دارد و پرداختها را انجام میدهد؛ ولی شما هیچ زیرساختی برای ارسال پیامک ندارید و بلد هم نیستید یکی بسازید!
اینجا همانجایی است که وب سرویس وارد عمل میشود. بهجای اینکه ماهها وقت بگذارید و یک خط ارتباطی با اپراتورهای مخابراتی راه بیندازید، کافی است به یک وب سرویس پیامکی متصل شوید.
سپس، سایت شما فقط یک درخواست میفرستد و سرویس پیامکی کل فرایند پیچیده پیامک ارسال را انجام میدهد. دقیقاً همین سادگی است که دلیل محبوبیت Web Service در دنیای برنامهنویسی شده.
نکته جالب اینجاست که تعامل وب سرویس از جنس تعامل ماشین با ماشین است. یعنی دو نرمافزار بدون دخالت مستقیم انسان، مستقیماً با هم صحبت میکنند و اطلاعات رد و بدل میکنند.
وب سرویس چطور کار میکند؟
شاید فکر کنید وب سرویس داستان عجیبوغریبی دارد، ولی منطق پشت آن سادهتر از این حرفهاست. هر تعامل وب سرویس از چهار مرحله اصلی تشکیل شده است:
- ارسال درخواست از سمت کلاینت: برنامه شما (کلاینت) یک درخواست مشخص را با پارامترهای مورد نیاز به آدرس وب سرویس میفرستد.
- پردازش در سمت سرور: سرور وب سرویس درخواست را دریافت میکند، اعتبارسنجی میکند و درخواست موردنظر (مثلاً ارسال پیامک یا استعلام کدپستی) را اجرا میکند.
- تولید و ارسال پاسخ: سرور نتیجه را در قالبی استاندارد مثل JSON یا XML آماده کرده و به کلاینت برمیگرداند.
- استفاده کلاینت از پاسخ: برنامه شما داده دریافتی را پردازش و برای انجام کارهای خودش استفاده میکند.
همین چرخه ساده درخواست و پاسخ است که پایه و اساس تقریباً همه ارتباطات دیجیتال امروزی را میسازد. از خرید آنلاین بلیط هواپیما از علیبابا گرفته تا ارسال پیامک با سامانه پیامرسان، همه کارها با همین منطق ساده انجام میشوند.
انواع وب سرویس؛ کدام مدل مناسب پروژه شماست؟
با گسترش اینترنت، استانداردهای مختلفی برای پیادهسازی وب سرویس بهوجود آمد. دو مدل اصلی که امروز بیشترین کاربرد را دارند SOAP و REST هستند، البته مدلهای دیگری هم وجود دارند که بد نیست بشناسید. در ادامه هر کدام را خیلی مختصر توضیح میدهیم.
پروتکل SOAP
SOAP یک پروتکل پیامرسانی برای تبادل اطلاعات ساختاریافته بین سیستمهاست. این پروتکل یک قالب پیام معمولاً مبتنی بر XML تعریف میکند و هر درخواست و داخل همین قالب میگذارد. به همین دلیل SOAP معمولاً در سیستمهای بانکی و سازمانیهایی که امنیت و صحت داده در آنها خیلی مهم است استفاده میشود.
البته همین ساختار سنگین باعث میشود گاهی SOAP به دلیل فرمت پرحجم XML کندتر از فناوریهای دیگر عمل کند.
معماری REST
REST روشی برای طراحی API است که در آن هر چیزی که API با آن سروکار دارد (مثل سفارش، دستگاه یا رزرو) بهعنوان یک منبع در نظر گرفته میشود. در این معماری کلاینت برای دریافت، ایجاد یا تغییر این منابع، از متدهای استاندارد HTTP مثل GET و POST استفاده میکند.
تفاوت اصلی این است که SOAP یک پروتکل است، ولی REST اینطور نیست. در واقع REST سبکتر، سادهتر و برای اپلیکیشنهای موبایل و وب مناسبتر است. اگر میخواهید بدانید یک وب سرویس REST دقیقاً چطور ساخته میشود، مقاله REST API چیست را از دست ندهید.
مدلهای XML-RPC و GraphQL
دو مدل دیگر هم وجود دارند که کمتر شنیده میشوند، اما ارزش آشنایی دارند:
- XML-RPC یکی از قدیمیترین روشهای فراخوانی توابع از راه دور با استفاده از پیامهای XML است که بعدها الهامبخش SOAP شد.
- GraphQL هم رویکردی جدیدتر است که به کلاینت اجازه میدهد دقیقاً همان دادهای را که نیاز دارد، نه بیشتر و نه کمتر، در یک درخواست واحد دریافت کند. این ویژگی در REST معمولاً نیازمند چند درخواست جداگانه است.
برای درک بهتر جایگاه وب سرویس در کنار مفاهیم مشابه، پیشنهاد میکنیم مقاله تفاوت وب سرویس و API را بخوانید تا مرز دقیق این دو اصطلاح برایتان روشن شود.
اجزای فنی یک وب سرویس را بشناسید
حالا که با تعریف و انواع وب سرویس آشنا شدید، وقت آن رسیده چند اصطلاح فنی را هم یاد بگیرید؛ اصطلاحاتی که هر بار با مستندات یک وب سرویس روبهرو شوید به چشمتان میخورند:
- Endpoint: آدرسی مشخص که کلاینت باید درخواست خود را به آن ارسال کند. هر وب سرویس ممکن است چندین Endpoint داشته باشد؛ مثلاً یکی برای ارسال پیامک و یکی دیگر برای دریافت گزارش تحویل.
- متد: عملیاتی که قرار است روی داده انجام شود، مثل ارسال، دریافت یا حذف اطلاعات.
- پارامتر ورودی: اطلاعاتی که کلاینت همراه درخواست ارسال میکند؛ مثل شماره گیرنده و متن پیامک.
- خروجی (JSON یا XML): فرمتی که پاسخ سرور در آن بازمیگردد. امروزه اغلب وب سرویسهای REST از JSON استفاده میکنند چون سبکتر و خواناتر است. اگر میخواهید وارد دنیای وب سرویسها شوید، باید دقیق بدانید JSON چیست و چه کاربردهایی دارد.
- احراز هویت با API Key: برای اینکه هر کسی نتواند بدون اجازه از وب سرویس شما استفاده کند، معمولاً یک کلید اختصاصی به شما داده میشود. این کلید در هر درخواست ارسال میشود تا وب سرویس پیام شما را بپذیرد.
دو مفهوم دیگر هم در دنیای وب سرویسهای قدیمیتر، مخصوصاً SOAP، کاربرد دارند. بد نیست نگاهی گذرا به آنها بیندازید:
- WSDL: مشخص میکند یک وب سرویس چه کاری انجام میدهد و آن سرویس از کجا شروع و کجا تمام میشود.
- UDDI: نوعی دفترچه راهنما برای پیدا کردن و معرفی وب سرویسها به یکدیگر بود.
این روزها با غلبه REST استفاده از این دو مفهوم کمتر شده، اما در سیستمهای سازمانی و قدیمی هنوز دیده میشوند. ایران هم که تا دلتان بخواهد سیستم قدیمی دارد!
مزایا و معایب وب سرویس که باید قبل از استفاده بدانید
هیچ فناوری جدیدی بیعیب نیست و وب سرویس هم آنقدر خوششانس نیست که مستثنا باشد. پس بیایید صادقانه هر دو نیمه لیوان را ببینیم. اول به سراغ نیمه پر لیوان میرویم:
مزایای استفاده از وب سرویسها
- استقلال از زبان برنامهنویسی عمومی: وب سرویسها معمولاً به زبان یا فناوری خاصی وابسته نیستند و سیستمها میتوانند با استفاده از فرمتهای استاندارد با هم تبادل اطلاعات کنند.
- مقیاسپذیری: با افزایش تعداد کاربران یا درخواستها میتوان ظرفیت سرویس را افزایش داد، بدون اینکه لازم باشد ساختار اصلی آن بهطور کامل تغییر کند.
- صرفه اقتصادی: استفاده از یک وب سرویس آماده، نیاز به طراحی و نگهداری زیرساخت داخلی ندارد و هزینهها را کاهش میدهد.
- سرعت توسعه: بهجای ساخت یک قابلیت از ابتدا، میتوان از وب سرویسهای آماده استفاده کرد و قابلیت موردنظر را خیلی سریع به نرمافزار خود اضافه کرد.
چالشهای کار با وب سرویس
- وابستگی به اینترنت: اگر اتصال اینترنت قطع شود یا مشکل داشته باشد، ارتباط بین کلاینت و سرور هم ممکن است متوقف شود.
- محدودیت تعداد درخواست: خیلی از وب سرویسها تعداد درخواستهایی را که در یک بازه زمانی میتوانید ارسال کنید، محدود میکنند. این محدودیت جلوی فشار به سرور را میگیرند.
- نیاز به مدیریت خطا: وب سرویس ممکن است به دلایل مختلفی مانند ارسال اطلاعات نادرست یا مشکل در احراز هویت، خروجی خطا ارسال کند. بنابراین هنگام استفاده از وب سرویس باید برای شناسایی و مدیریت این خطاها آماده باشید.
خطاهای وب سرویس یکی از مهمترین موضوعاتی که به عنوان فعال این حوزه باید بدانید.
کاربردهای رایج وب سرویس در ایران
شاید فکر کنید وب سرویس فقط مخصوص شرکتهای بزرگ است، ولی در واقعیت همین حالا هم در اطراف شما، دهها وب سرویس در حال کار هستند. نگاهی به جدول زیر بیندازید تا متوجه منظورمان شوید:
| نوع وب سرویس | مثال عملی |
|---|---|
| پیامک | ارسال کد تایید، اعلان سفارش یا برگزاری کمپین تبلیغاتی |
| درگاه پرداخت | اتصال فروشگاه اینترنتی به بانک برای تراکنش آنلاین |
| استعلام کدپستی | دریافت آدرس دقیق از روی کدپستی وارد شده |
| احراز هویت | تایید هویت کاربر با شماره ملی یا موبایل |
| آبوهوا | نمایش دمای لحظهای در اپلیکیشنهای موبایل |
از میان همه این موارد، وب سرویس پیامکی بیشک ملموسترین و پرکاربردترین نمونهای است که تقریباً هر کسبوکار آنلاینی دیر یا زود به سراغش میرود.
وب سرویس پیامکی ملموسترین نمونه برای توسعهدهندگان
اگر برنامهنویس یا مدیر فنی یک کسبوکار آنلاین هستید، احتمالاً دیر یا زود میخواهید از طریق نرمافزار خود برای مشتریان پیامک ارسال کنید.
اینجاست که وب سرویس پیامکی پیام رسان به کارتان میآید؛ یک راه ساده برای اینکه بدون درگیر شدن با پیچیدگیهای کدنویسی، پیامکهای تراکنشی، اطلاعرسانی یا تبلیغاتی خود را از طریق چند خط کد ارسال کنید.
اگر میخواهید قبل از هر تصمیمی، عملکرد واقعی این وب سرویس را امتحان کنید، میتوانید با دریافت پنل و ۱۰۰ پیامک تست رایگان، مستندات API را در محیط واقعی ببینید و آزمایش کنید.
نام و شماره تماس خود را ثبت کنید تا کارشناسان ما در سریعترین زمان با شما تماس بگیرند.
جمعبندی
با مطالعه این مقاله حالا میدانید که در پشت پیامکهای رمز دوم بانک یا پرداخت اینترنتی، موجودی به نام وب سرویس در حال فعالیت است. وب سرویس با استفاده از پروتکلهایی مثل SOAP و معماریهایی مثل REST، امکان ارتباط بین دو برنامه مختلف را از طریق اینترنت فراهم میکند.
حالا که با تعریف، نحوه کار، انواع و اجزای فنی وب سرویس آشنا شدید، قدم بعدی این است که سراغ نمونه عملی و پرکاربرد آن یعنی وب سرویس پیامکی بروید و ببینید چطور میتوانید آن را در پروژه خودتان پیادهسازی کنید.
